Ba điều tôi học từ chị Diễm Hương, chủ tiệm SuSu House
Có lần tiệm bánh của chị Trịnh Nguyễn Diễm Hương mua một cái lò nướng mới. Lò chưa quen tay, bánh ra hỏng. Chị nướng lại. Hỏng tiếp. Chị nướng tới mẻ thứ hai mươi, mất gần một tuần, mới tìm ra đúng nhiệt độ của cái lò ấy.
Tôi đọc chuyện này khi đang ngồi xem lại cách công ty mình vận hành. Công ty tôi làm nội thất, hơn 100 người, ba công ty con. Tiệm của chị Su, mọi người hay gọi chị như vậy, là SuSu House ở khu Long An, Tây Ninh, hơn 30 người, mười năm làm bánh. Hai nghề khác nhau xa, quy mô cũng khác. Vậy mà đọc hồ sơ của chị, tôi ghi lại được ba điều cho chính mình.
Điều thứ nhất: máy mới thì phải chịu nướng hỏng vài mẻ
Hai mươi mẻ bánh hỏng là tiền bột, tiền trứng, tiền bơ, tiền công thợ, và một tuần không ra được món như ý. Nhiều người sẽ đổ cho cái lò, hoặc quay về lò cũ cho yên chuyện. Chị Su chọn ngồi dò từng mức nhiệt cho tới khi cái lò nghe lời.
Tôi đang ở đúng chỗ đó với một "cái lò" khác. Năm nay tôi bắt đầu dùng trợ lý AI trong quản trị công ty. Tôi có nói với một người bạn làm nhà máy: "học và tập trung cho nó 2-3 tuần dạy nó thì nó làm việc kinh lắm". Đọc chuyện hai mươi mẻ bánh, tôi thấy câu đó cần thêm một vế: mấy tuần dạy ấy là mấy tuần chấp nhận nó làm chưa trúng. Công cụ nào mới về cũng vậy, máy móc, phần mềm, hay một con người mới vào công ty. Người chủ phải chấp nhận vài mẻ hỏng đầu tiên, và phải tự đứng dò nhiệt chứ đừng giao hết cho người khác.
Điều thứ hai: sai ở bảng lương là sai ở hệ thống, không phải sai ở người
Chuyện này chị Su kể rất thật. Bảng lương cũ của tiệm cồng kềnh. Máy chấm công vân tay mỗi tháng mới xuất dữ liệu một lần, nên chuyện đi trễ không quản được. Người làm bảng lương là một người bạn thân mười năm của chị. Suốt sáu tháng, chi phí của người này bị kéo sang người kia, giờ nghỉ đáng lẽ phải trừ thì lại được cộng. Tới lúc phát hiện, tiệm đã thiệt gần chục triệu đồng.
Chị không làm to chuyện. Chị cho bù lại, và dịp lễ sau đó vẫn thưởng cho bạn như thường. Rồi chị ngồi dựng lại bảng lương theo cấu trúc 3P: trả theo hiệu quả, theo năng lực và thâm niên, theo cấu trúc bảo hiểm xã hội. Chị chỉ cần những con số tổng: ngày công, tiền ứng, tiền trừ, tiền thưởng, và chị tự kiểm lại.
Đoạn này tôi đọc chậm nhất, vì nó trúng vào việc tôi đang làm.
Tháng 9 năm nay công ty tôi ngồi chấm điểm lại một dự án vừa làm xong, từng phòng ban một. Đọc lại biên bản, tôi thấy chuyện cũng giống tiệm chị Su: chỗ hỏng nhiều nhất không nằm ở một người làm ẩu, mà ở khâu chuyển việc từ phòng này sang phòng kia. Người chủ mà chỉ nhìn thấy người làm sai thì sẽ đi thay người, rồi người mới vào lại sai đúng chỗ cũ. Chị Su nhìn ra cái khung có vấn đề, sửa cái khung, còn người bạn thì giữ lại.
Tôi vẫn tin một điều: "Không nên thay đổi người khác." Chị Su cho tôi thấy vế còn lại của câu đó: đừng cố thay người, hãy sửa cái hệ thống mà người ta đang làm trong đó.
Điều thứ ba: công thức phải nằm ở một chỗ
Chị Su kể: "Bộ công thức ngày trước chị lưu lung tung, có khi Zalo, có khi điện thoại." Có lần mất dữ liệu, chị phải đi xin lại công thức từ bạn bè, từ thợ. Kho nguyên liệu cũng vậy. Có món mấy tháng mới dùng hết, người khác lấy mà không báo, tới lúc hết thì tiệm phải ngừng bán món đó.
Đọc tới đây tôi thấy công ty mình cũng y như vậy. Báo cáo các phòng gửi qua Zalo, tôi mở từng file ra xem. Với tiệm bánh, công thức là tài sản. Với công ty nội thất, tài sản là đơn giá, bản vẽ, kinh nghiệm của từng ca đã làm. Để rải rác thì đến lúc cần là không tìm thấy, hoặc phải đi hỏi người đã nghỉ việc.
Chị Su đang gom hết công thức về một chỗ, kèm bảng chi phí nguyên liệu, và cho trợ lý AI theo dõi kho để báo trước khi một món sắp hết. Tôi cũng đang làm việc giống vậy với bộ não thứ hai của mình. Hai người ở hai đầu đất nước, hai nghề khác nhau, cùng đi tới một kết luận: thứ gì quý của tiệm, của công ty, thì phải có một chỗ để ở.
Điều tôi không học được ngay
Có một chuyện tôi biết mình chưa học được từ chị trong một sớm một chiều. Chị Su chủ ý tạo việc làm cho những người có hoàn cảnh riêng. Đa số người làm ở tiệm đều có chuyện riêng của mình. Tuyển người giỏi sẵn thì dễ quản. Tuyển người đang khó rồi tự tay dạy nghề cho họ, mọi kỹ thuật làm bánh trong tiệm đều do chị hướng dẫn, thì vất vả hơn nhiều. Có lúc việc nhà, con cái, phản hồi của khách, nhân sự chưa vững dồn vào một lúc, chị mất năng lượng, rồi lại tự vực mình dậy.
Slogan của tiệm là "Vị ngon từ sự tử tế." Tôi làm nghề lâu rồi nên biết câu khẩu hiệu nào treo cho đẹp, câu nào có người sống theo. Câu của chị Su có người sống theo.
Một lời chúc
Chị muốn sau này nhắc tới SuSu House, người ta nói đó là "tiệm bánh uy tín ở khu vực Long An, Tây Ninh". Chị chọn chữ "uy tín", không chọn chữ "lớn nhất". Tôi chúc chị sớm có bảng lương tự chạy, công thức không bao giờ phải đi xin lại, và một cái kho tự báo trước khi hết bột. Để chị có thêm thời gian cho việc chị mê nhất: đứng bếp và bán bánh.
